ŞİİR ADINA HERŞEY BURADA

İlhan Berk’te İmge

Sosyal Medyada Paylaş:

“Benim düşüncelerim yok imgelerim vardır.”

Octavio Paz

İlhan Berk oldukça sık yukarıdaki tespiti anar. Bu tespitin kendisi için söylendiğini belirtir. İlhan Berk’e göre imgelem dünyasını kurmak demek, tanımı değil görüntüyü koymak demektir. Burada sözcükler dünyaya ilk defa geliyormuş gibidirler, gökyüzü, ölüm, sevi, yaşamak, umut, savaş, bulut, kuş, güneş sözcükleri şiire girmeden önce öbür sözcükler gibi salt bir sözcüktür. Ama şiire girdiklerinde, eski anlamlarından, biçimlerinden, varlıklarından kurtulurlar.

“Sinematografik gözlerinle kandıramadığın yalnız ırmakların rayların yüzünde hep birer yolcu işte ölüm bir dondurma lekesi dilimizde”

 

Şair bu dizelerde, ölümü tanımlamaz, onu dondurma gibi, tatlı ve soğuk ama aynı zamanda bir dondurma lekesi gibi, yaşamı kirleten bir leke gibi görür. Ölüm, dondurma, leke gibi günlük yaşamın bildik alışıldık sözcükleri, şiire girdiklerinde eski varlıklarını, eski alışkanlıklarını sürdüremezler ve araç olan dilden, ilkel dilden koptukları anda imgeye dönüşürler. Bu yüzden “şiir dile bir saldırı olarak başlar” ve bir yandan yıkarken, öte yandan imge’yi kurar. Yıkmak ve yapmak bir arada, biri başlarken ötekisi biten, biri biterken ötekisi başlayan dairesel bir süreçtir.

İlhan Berk kendisini bakmakla kuran bir şair olarak adlandırmaktadır. Bakmakla kurulan bu dünyanın her iki alana etkisi de kaçınılmaz olmuştur. İlhan Berk de yazının mı görüntünün mü öncelikli olduğunu tartışmaktadır. Bu tartışma onun görüntü (İmaj) kurmada nelere dikkat ettiğini de açıklamaktadır.

 

Bana harf sevgisini, düşünüyorum da Klee verdi diyorum. Altı yıldır Klee’nin “Ad Marginem’i” karşımda durur, bakmaya doyamamışımdır. İlk o galiba V’ de, U’ da,R’ de, L’ de plastik bir güzellik olduğunu bulmuş;onları tablosuna saçmış .Ben harflere resimlerden başka bir gözle bakamam oldum bittim.Alfabelere doyamam.Dünyanın en güzel alfabesi Alhéen’in alfabesi sanıyorum.Sonra Mısırlıların hiyeroglifi . Latin alfabesinde en sevdiğim harfler: A,F,M,U,R,C,E. Bu harfler resimden başka bir şey düşündürmez bana. Bir gün harflere böyle bakmayı öğrendiğimiz zaman büyük bir değeri olacak onların gözümüzde.(Kült Kitap, 32)

 

 

Berk’in resimlerini incelediğimiz bölümde daha ayrıntılı gireceğimiz bu konu Berk’e ait izleklerin belirlenmesini sağlamaktadır. Özellikle resimleriyle şiire en yakın sanatçı olarak adlandırılan Klee ile olan ilişkisi ayrıntılı incelenmeye değerdir. İlhan Berk imgelerini kurarken kesinlikle resmin içinden geçmektedir. Bu durumu yine aynı kitabında şu şekilde açıklığa kavuşturur.

 

…Kahvemi pişirdim. Mısır resimlerine bakıyorum. Bir şiir yazacağım zaman, şiirin konusuyla ilgili resimlere bakmaya bayılırım. Defterime Şalome’nin üç desenini çizdim. Odanın duvarları ne zamandır eski çağ resimleriyle dolu.(Kült Kitap,83)

 

Resimle yoğrulan bir şiir olmaktadır. Her iki sanat eylemini birbirleriyle olan ilişkide seçilen, yaratılan imgenin biri birine nasıl etkide bulunduklarını sanırım en iyi aktaran bölüm bu olmuştur. Şiire geçişinde bunun nasıl bir seyir izlediği ise tespit edileceği gibi ortadadır. Görüntünün gücü İlhan Berk için vazgeçilmezdir. Bu nedenle resimle iç içe geçen bir şiir edimi ile karşı karşıyayız. Bu da imge kuruluşunda belirleyici olmaktadır. İmgenin tanımını Çinli bir şairden “Galile Denizi “ adlı eserine şu şekilde çıkarmış İlhan Berk.

 

“İmgeler anlamı, sözcükler imgeyi anlatır. Bir anlamı gün ışığına çıkarmak için imgelerden daha iyi bir yol olamaz; aynı şekilde bir imgeyi gün ışığına çıkarmak için sözcüklerden daha iyi bir yol olamaz. Sözcükler, imgelerin yöresinde toplanmalıdır, o zaman imgeleri kurabilmek için doğru sözcükler meydana çıkar. Anlam imgelerle aydınlanır, aynı şekilde imgeler de sözcüklerle. Şuraya varıyoruz : imgeleri aydınlığa çıkarmak için konuşan imgelere uzanır, bunun sonucu olarak da sözcükleri unutur. Bir tavşan izini izleyene benzer bu; tavşanı yakalayınca, izi unutur. Ya da ağla balık avlayan birine: balığı yakalayınca, ağı unutur. Demek ki sözcükler, imgelerin sesli izleridir.İmgeler anlatımların gözle görülebilen ağlarıdır. İmgeler bir anlatımdan çıkar, ama insan kendini imgelerin akınına bırakırsa, bunlar doğru imgeler olamaz. Aynı şekilde, sözcükler imgelerden doğar, ama insan kendisini sözcüklerin akınına bırakırsa bunlar doğru sözcükler olamaz. Böylece anlam ancak imgeler unutulunca yakalanabilir, yine ancak sözcükler unutulunca imgeler yakalanabilir. Anlamın anlaşılması, imgelerin kıyılması koşuluna bağlı, imgelerin anlaşılması da sözcüklerin kıyılması koşuluna.”

Alıntı : http://siir.ceplog.com/ilhan-berk%e2%80%99te-imge.html

Sosyal Medyada Paylaş:

Şiirler Hiç Bitmesin İstiyorum

Bir cevap yazın

error: Content is protected !!