ŞİİR ADINA HERŞEY BURADA

ŞAİRLERİN ANLAM SARMALI

Sosyal Medyada Paylaş:

Yavuz Sultan Selim’in olduğu rivayet edilen o ünlü şiiri hatırlarsınız. Hani her dizeyi soldan sağa okuduğumuz gibi yukarıdan aşağıya da okuyabildiğimiz sanat örgüsü. Şöyleydi: 

Sanma şahım/ herkesi sen/ sadıkane/ yar olur

 

Herkesi sen/ dost mu sandın/ belki ol/ ağyar olur

 

Sadıkane/ belki ol/ âlemde bir/ serdar olur

 

Yar olur/ ağyar olur/ serdar olur/ dildar olur 

Divan şairlerinin murabba, saz şairlerinin ayaklı semai, bilimsel çevrelerin de vezn-i âhar dedikleri bir şiir türüdür bu. Hem şekil, hem de mana bakımından söylenmesi çok zordur. İşçilik ve sanat ister. Halk şairleri bile bu tarz şiirde aruz veznini kullanırlar. Okuyanı hayran bırakacak kelime ve mana istifleriyle örülen bu şiirin şekil yapısı teknik bakımdan biraz çetrefillidir. Bir defa dörtlükler halinde, bend esasına dayalı murabba tarzında yazılır. Dizelerdeki hece sayısı onbeş, veya onaltıyı bulacak şekilde “fâilâtün (- . – -)” veya “mefâîlün ( . – – -)” tef’ilelerinin tekrarıyla uzun tutulur. Şu ayaklı semaide olduğu gibi: 

Efendim gel/ bana bildir/ bu istiğnâ/ ne âdettir

 

Bana bildir/ bu istiğnâ/ ne âdettir/ adâlettir

 

Bu istiğnâ/ ne âdettir/ adâlettir/ halâvettir

 

Ne âdettir/ adâlettir/ halâvettir/ nezakettir 

Şair Hengamî’ye ait bu şiirin tamamı dört kıta olup “Nice tarif edem mehdin bu alemde senin dilber / Edem mehdin bu alemde senin dilber ruyin enver / Bu alemde senin dilber ruyin enver lebin sükker / Senin dilber ruyin enver lebin sükker saadettir” diye devam eder. Aşağıdaki vezn-i âharın şairi ise Nuri isminde bir saz şairidir. Her biri yirmi heceden oluşan dizelerde bize sanat üstüne sanat gösterir ve her dizesinde “iki uzun bir kısa iki uzun” hece yapısındaki “müstef’ilâtün (- – . – -)” tef’ilesi dört defa tekrar edilir (her dizenin toplamı 20 hece): 

Ey vasl-ı cennet/ kıl cana minnet/ vay serv-i kâmet/ can içre cansın

 

Kıl cana minnet/ vay serv-i kâmet/ can içre cansın/ nevres fidansın

 

Vay serv-i kâmet/ can içre cansın/ nevres fidansın/ şûh-ı cihânsın

 

Can içre cansın/ nevres fidansın/ şûh-ı cihânsın/ gözden nihansın 

Şiirin devamında, “Üftaden oldum, gül gibi soldum, sor bana noldum, cevrinle canan / Gül gibi soldum, sor bana noldum, cevrinle canan, oldum perişan / Sor bana noldum, cevrinle canan, oldum perişan, ey fitne-devran / Cevrinle canan, oldum perişan, ey fitne-devran, ahir zamansın / (…) / Ettimse âhı, Feth etti mâhı, Aşk-ı İlahî, Var sende gayret / Feth etti mâhı, aşk-ı İlahî, var sende gayret, Hak’tan hidayet / Aşk-ı İlahî, var sende gayret, Hak’tan hidayet , Nurî nihayet / Var sende gayret, Hak’tan hidayet, Nurî nihayet, sahib-divansın” denilmiştir.

 

Bu tür fantezi örneklere klasik şiir geleneğinde sıkça rastlanır. Çünkü klasik sanatlarda kurallar belirlenmiş, örnek ve zirve eserler ortaya çıkmış, böylece sanatçının hareket alanı kısıtlanmış, evvelki gelenler hemen her sözü söylemiş, her şeyi denemiştir. Sonraki sanatçı onları taklit etmekle bir yere varamayacağını bilir, kendi üslubunu geliştirmek zorunda olduğunu hisseder. Eğer sanatı güçlü çıkıp kendine bir koridor açamadıysa hiç olmazsa böyle fantezi eserler ile sanatı daha da incelterek billurlaştırır, imbikten geçirir, damıtır ve insana pes dedirtip vezn-i âhar söyletir: 

Güzelliktir/ emektir hep/ bu adetler/ taravetler

 

Emektir hep/ bu adetler/ taravetler/ devam etsin

 

Bu adetler/ taravetler/ devam etsin/ demek lazım

 

Taravetler/ devam etsin/ demek lazım/ bir aferin

 Alıntı : Liseedebiyatı.com-okunası yazılar

Sosyal Medyada Paylaş:

Şiirler Hiç Bitmesin İstiyorum

Bir cevap yazın

error: Content is protected !!